Wat is de 90 seconden regel?

De 90 seconden regel stelt dat een emotie, puur als chemische reactie in het lichaam, slechts ongeveer 90 seconden duurt. Na die 90 seconden is de eerste piek van de emotie voorbij. Wat daarna blijft, is geen automatische lichamelijke reactie meer, maar een keuze om de emotie vast te houden of los te laten. Dit inzicht biedt waardevolle handvatten voor iedereen die kinderen begeleidt bij het leren omgaan met sterke gevoelens, waaronder kinderen met een verstandelijke beperking.

Hoe werkt de 90 seconden regel in de hersenen?

De 90 seconden regel werkt doordat een emotionele prikkel een korte maar krachtige chemische reactie in de hersenen en het lichaam in gang zet. Zodra iets een emotie triggert, stuurt de amygdala een signaal dat stresshormonen vrijmaakt. Die hormonen stromen door het lichaam, veroorzaken lichamelijke reacties zoals een snellere hartslag en gespannen spieren, en verdwijnen daarna vanzelf binnen ongeveer 90 seconden.

De neuroanatoom en hersenwetenschapper Jill Bolte Taylor beschreef dit mechanisme op basis van haar eigen ervaringen en onderzoek naar hoe het brein werkt. Zij stelde vast dat de fysiologische reactie op een emotie van nature kortdurend is. Het brein registreert een prikkel, activeert het emotionele systeem en dat systeem kalmeert daarna vanzelf als er geen nieuwe prikkels worden toegevoegd.

Wat het ingewikkeld maakt, is dat mensen, en zeker kinderen, de neiging hebben om de emotie opnieuw te activeren door eraan te blijven denken. Elke gedachte die terugkeert naar de trigger, start de chemische reactie opnieuw op. Zo kan een emotie die eigenlijk 90 seconden duurt, minuten of zelfs uren aanhouden. Het is dus niet de emotie zelf die zo lang duurt, maar de herhaling van de prikkel in gedachten.

Waarom duurt een emotie precies 90 seconden?

Een emotie duurt ongeveer 90 seconden omdat dat de tijd is die het lichaam nodig heeft om de vrijgekomen stresshormonen af te breken en weer in balans te komen. Het gaat om een biologisch proces: hormonen worden aangemaakt, verspreiden zich via de bloedbaan, doen hun werk in het lichaam en worden daarna afgebroken. Dat hele proces neemt gemiddeld 90 seconden in beslag.

De tijdsduur van 90 seconden is geen exacte grens die voor ieder kind of iedere situatie precies hetzelfde is. Het is een indicatie van hoe snel het lichaam van nature terugkeert naar rust als er geen nieuwe emotionele prikkels worden toegevoegd. In een rustige omgeving, zonder extra triggers, kalmeert het lichaam doorgaans snel. Bij veel prikkels, stress of een drukke omgeving kan het langer duren.

Voor kinderen is dit verschil belangrijk om te begrijpen. Zij hebben nog minder controle over hun gedachten en kunnen moeilijker stoppen met terugdenken aan iets wat hen van streek maakte. Daardoor lijkt een emotie bij kinderen veel langer te duren dan bij volwassenen, terwijl het onderliggende biologische mechanisme hetzelfde is.

Hoe pas je de 90 seconden regel toe bij kinderen?

De 90 seconden regel toepassen bij kinderen betekent: ruimte geven aan de emotie zonder die te versterken, en het kind begeleiden om de eerste golf te laten passeren. Dat doe je door rustig te blijven, de emotie te benoemen en het kind te helpen wachten totdat de eerste piek voorbij is, zonder meteen te corrigeren of te redeneren.

In de praktijk zijn er een paar concrete stappen die goed werken:

• Benoem wat je ziet: zeg simpelweg “Ik zie dat je boos bent” of “Je bent nu verdrietig.” Dit helpt het kind om de emotie te herkennen zonder die groter te maken.
• Geef ruimte: laat het kind de emotie voelen zonder direct in te grijpen of te praten over wat er is gebeurd. Wacht de eerste 90 seconden af.
• Blijf rustig aanwezig: jouw eigen kalmte werkt aanstekelijk. Een rustige begeleider helpt het kind sneller tot rust te komen.
• Praat daarna pas: als de eerste golf voorbij is, is het kind veel beter in staat om te luisteren en te begrijpen wat je zegt.

Dit klinkt eenvoudig, maar vergt oefening, zowel voor het kind als voor de begeleider of ouder. Het vraagt om bewust vertragen op een moment waarop juist de neiging bestaat om snel te reageren.

Wat is het verband tussen de 90 seconden regel en impulscontrole?

De 90 seconden regel en impulscontrole zijn nauw met elkaar verbonden: impulscontrole is precies de vaardigheid die een kind nodig heeft om die 90 seconden te overbruggen zonder direct te reageren op een emotie. Wie leert wachten tot de eerste emotionele golf is gezakt, traint daarmee zijn of haar vermogen om niet impulsief te handelen.

Impulscontrole is een van de executieve functies, de cognitieve vaardigheden die kinderen helpen om te plannen, te remmen en na te denken voor ze iets doen. Een kind met sterke impulscontrole kan een gevoel herkennen, even pauzeren en dan pas reageren. Dat is precies wat de 90 seconden regel vraagt: wacht, laat de piek passeren en kies daarna bewust hoe je handelt.

Voor kinderen die moeite hebben met impulscontrole is dit een grote uitdaging. De emotionele prikkel voelt overweldigend en de neiging om direct te reageren is sterk. Door herhaaldelijk te oefenen met het herkennen van emoties en het bewust wachten, kan impulscontrole stap voor stap worden versterkt. Dat is geen kwestie van wilskracht, maar van training en herhaling.

Werkt de 90 seconden regel ook bij kinderen met een verstandelijke beperking?

Ja, de 90 seconden regel werkt ook bij kinderen met een verstandelijke beperking, al vraagt de toepassing meer aanpassing, herhaling en visuele ondersteuning. Het biologische mechanisme achter de emotie is bij ieder mens hetzelfde. Wat verschilt, is hoe snel een kind de verbinding kan maken tussen het gevoel en het bewust wachten, en hoeveel begeleiding daarvoor nodig is.

Kinderen met een matige tot ernstige verstandelijke beperking ervaren emoties net zo intens als andere kinderen, maar hebben vaak meer moeite met het herkennen en benoemen van gevoelens. Ze beschikken ook vaker over minder ontwikkelde executieve functies, waaronder impulscontrole en werkgeheugen. Dat maakt het lastiger om de eerste emotionele golf bewust te laten passeren zonder direct te reageren.

Toch is oefening mogelijk en zinvol. Begeleiders en ouders kunnen het principe van de 90 seconden regel ondersteunen door:

• emoties te benoemen met eenvoudige taal of pictogrammen
• rustige, voorspelbare reacties te bieden die het kind helpen kalmeren
• herhaling en routine te gebruiken, zodat het kind leert wat het kan verwachten
• spelvormen te gebruiken waarbij het kind oefent met wachten en remmen

Wij geloven bij Robins Wereld dat ieder kind kan leren leren, ook kinderen met een verstandelijke beperking. Onze educatieve game traint executieve functies zoals impulscontrole op een speelse, adaptieve manier die aansluit bij het niveau van het kind. Meer weten over hoe wij ouders en verzorgers ondersteunen? Bekijk onze pagina voor ouders en verzorgers.